30-31 augustus, 6-7 & 13-14 september 2025
Voor de editie van 2025 werd het programma samengesteld door Kunstenplatform PLAN B. Ze lieten zich daarbij leiden door het thema grond.
We willen het hebben over de grond die zichtbaar is, waarop we bouwen, leven, gewassen kweken. Maar ook de onzichtbare grond: de ‘wortels’ die we wel of niet delen, een collectieve grond als manier van samenwerken en samenleven. Het stereotype beeld van de snel evoluerende stad wordt vaak gecontrasteerd met de stilstand in het dorp. Met Kunst & Zwalm 2025 willen we tonen dat ook het platteland de scène is van een veelvoud aan spannende vraagstukken en thema’s.
— Kunstenplatform PLAN B
Met Agripuncture | Atelier V.V. i.s.m. Piet Bodyn & Mathieu Lauwers | back2soilbasics | Bert Villa | Constructlab | De Bolster | een-twee | Futurefarmers | Hendrik Vermeulen | Ismail Matar | Julie Van Kerckhoven | Kunstwerkt | Léonard Pongo | Maïly Beyrens Xu & De derde graad van Het Groene Lilare | Martha Balthazar, Barbara T’Jonck, Mats Vandroogenbroeck en Jana De Kocker | Myvillages | Pınar Öğrenci | Seasonal Neighbours | The Post Collective | Vrienden van de Zwalmse Dorpen
Interdisciplinair kunstenaar Sarah van Lamsweerde (Brussel) en performancekunstenaar Esther Mugambi (Kenia/Australië) werken al bijna 20 jaar als Agripuncture samen aan projecten op het snijvlak van taal, beeld en performance. Ze delen een fascinatie voor de kennis en cultuur die mensen elkaar van generatie op generatie doorgeven. Sinds 2019 werken ze aan het project Sore Spot Songs, telkens op een andere locatie, en dit jaar dus op Kunst & Zwalm '25.
Aan de grondslag van dit project ligt een workshop waarbij ze samen met de inwoners de pijnpunten van de Zwalmstreek in kaart brengen. Samen benoemen ze plekken in de omgeving waar iets pijnlijks is gebeurd. Dat kan iets groots zijn, zoals een auto-ongeluk, maar ook iets kleins dat toch blijvende sporen achterlaat. Van deze verhalen maken Sarah en Esther een lied – een sore spot song – die in een installatie op de kunstroute te horen zal zijn.
Onze grond wordt al eeuwen opgegraven, gebakken en tenslotte gestapeld. We noemen dat dan een muur. Voor Kunst & Zwalm '25 maakt Atelier V.V. samen met grafisch ontwerpers Piet Bodyn en Mathieu Lauwers een nieuwe muur. Een wand, behangen met handgedrukt papier in een patroon van bakstenen. De verf? Gemaakt van echte bakstenen. Grond wordt weer grondstof. De muur wordt later nog beplakt met posters. Misschien ook niet. In elk geval: een muur die iets zegt over shelter, over ambacht, over waar we zijn. Of wie we zijn. Of net niet.
Vicky Vermeire en Dimitri Vermeylen zijn de mensen achter Atelier V.V. Ze doen iets wat je niet vaak meer ziet: behangpapier maken, met de hand bedrukt met houten blokken, en, wanneer ze nog niet uitgedrukt zijn, posters drukken. Alles wat ze gebruiken maken ze zelf, van de verf over de stempels tot de drukpers. Ze proberen de dingen te doen zoals ze vroeger gingen. Zie het als een langzame, analoge reactie op een hyper-digitale wereld. Piet Bodyn is hoofd van de 'brand & design studio' bij de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in Brussel. Hij is medeoprichter van 'Gevaertsdreef 01' in Oudenaarde en is betrokken bij tal van kunstinitiatieven en campagnes. De afgelopen acht jaar werkte hij als boekontwerper voor verschillende uitgeverijen. Hij is al jarenlang de grafisch ontwerper voor Kunst & Zwalm. Mathieu Lauwers is een Brusselse grafische vormgever met een passie voor typografie en editoriaal ontwerp. Hij is vooral actief binnen de sociaal-culturele sector. Naast zijn praktijk als vormgever maakt hij ook deel uit van het collectief 'Made in Kit' waar hij werkt als kunsteducator voor kinderen en volwassenen. Samen met Piet Bodyn maakte hij het grafisch ontwerp voor Kunst & Zwalm '25.
De wortels van Back2SoilBasics liggen in en rond Brussel, waar een groep mensen van kleur begon met het organiseren van ruimtes rond permacultuur en ecologie. Ze zijn letterlijk op zoek naar een herverbinding met de grond onder onze voeten op onze huidige locatie. Daarbij richten ze zich op lokale, raciale en vaak gemarginaliseerde gemeenschappen. Ze geloven dat samenwerking met het meer-dan-menselijke de enige manier is voor een bloeiende menselijke samenleving en delen het verlangen om zich (opnieuw) te verbinden met de grond waarin ze zijn geplant. Hun interventies zijn een poging om permacultuur toegankelijk te maken en in te bedden in bewegingen voor sociale vooruitgang. Door het delen van ruimte en grond in stedelijke en landelijke omgevingen, het uitwisselen van kennis en het werken aan collectieve genezing, streven ze naar een diepere en betekenisvollere onderlinge verbondenheid.
In Zwalm stelt Back2SoilBasics met land bloeit voor om na te denken over hoe we land gebruiken en hoe het gebruikt zou kunnen worden. Land was vroeger heilig, land was vroeger vol leven, vol potentieel, rijk aan voedingsstoffen en verhalen. Ze speculeren over het potentieel van hoe het land eruit zou kunnen zien? Als we het teruggeven aan de mensen, de mensen van de aarde en van wie die handen zouden kunnen zijn? Wanneer weerstand tegen klimaatverandering samenkomt met klimaatrechtvaardigheid en sociale rechtvaardigheid en velden vol verwondering, vol kleur groeien. In een oogwenk naar diversiteit ligt de mensheid met een glimlach van dankbaarheid en het potentieel van een ademende aarde.
Klokkenluider is een werk van de Gentse kunstenaar-architect Bert Villa. Het ontstond tijdens een residentie in het Watersnoodmuseum in Zeeland, en is geïnspireerd op de ingenieurs Rulkens en Van Vee die al in 1928 tevergeefs alarm sloegen om te waarschuwen voor de dreigende Watersnoodramp die Zeeland in 1953 overspoelde. Enerzijds verwijst het naar mensen die figuurlijk aan de bel trekken over wangedrag en zich uitspreken tegen de gevestigde orde. Anderzijds verwijst het naar de klokkentoren van een kerk. Dit instrument, als onderdeel van een religieuze structuur, vormt en markeert niet alleen het centrum van een dorp of stad, maar dient ook om de bevolking te waarschuwen: voor het begin van de zondagsdienst, een bruiloft, het tijdstip van de dag, of naderend onheil.
Met zijn installaties, fotografie en architecturale structuren houdt Villa zich bezig met de codes van (door mensen gemaakte) omgevingen en onze perceptie van die omgevingen. Villa vertrekt vaak vanuit een specifieke locatie en de verhalen die deze belichaamt, en richt zich op de zeer herkenbare fenomenen die onze omgeving bevolken. Door ze te isoleren of opnieuw te contextualiseren, bevraagt hij de manier waarop onze omgeving cultureel, historisch en sociaal geconstrueerd is.
Constructlab is een wereldwijd samenwerkingsnetwerk van architecten, sociologen, koks, grafisch ontwerpers, curatoren, opvoeders,… dat de traditionele grenzen binnen kunst en architectuur doorbreekt. Tijdens hun verblijf op Kunst & Zwalm zal de mobiele architectuur Hospitality on Wheels* opgesteld staan langs de meanders van de Zwalmrivier. Vanuit deze nomadische leef- en werkruimte ontstaat H.O.T. — "The heat made me swalm.": een bewegende, performatieve thee-installatie. Thee wordt geoogst, getrokken en geserveerd, en er ontstaat een ruimte waarin de tijd mag trekken, bezinken en blijven hangen.
* Swalm, Middelnederlands voor een gevoel van duizeling of draaierigheid, zoals bij flauwvallen.
* Hospitality on Wheels (H.O.W.) is een langlopend onderzoeksproject geïnitieerd door Constructlab. In de zomer van 2025 wordt het eerste prototype van de mobiele architectuur Hospitality on Wheels gebouwd, waarmee hun onderzoek naar mobiele gastvrijheid vertaald wordt naar een tastbare, inzetbare structuur. Dit prototype zal voor het eerst getoond worden tijdens Kunst & Zwalm.
De Bolster is een voorziening voor volwassenen met een mentale beperking. In hun wolatelier in Zwalm verwerken ze onder begeleiding van Christa en Marjorie ruwe wol tot afgewerkt kunstwerken. Het is een traag en ambachtelijk proces waarbij het ritme, de herhaling, het voelen een ruimte creëren voor rust en verbinding.
Op Kunst & Zwalm 2025 presenteren ze het werk Soft Bodies. De installatie, opgebouwd uit gevilte vormen, benadert het lichaam als een landschap: poreus, gelaagd en ongrijpbaar. Hier geen strak omlijnde identiteiten, maar vormen die zich overgeven aan de zwaartekracht, aan de aarde, aan tijd. Soft Bodies nodigt uit tot traag kijken, tot voelen met de ogen.
Voor Kunst & Zwalm bouwt een-twee een in-situ cinema, Cinema Belvédère, een sculptuur die het midden houdt tussen uitkijktoren, rustplek en tribune. Ze vertonen er een landschapsfilm en laten je verdwalen in een zomers maisveld. De popcorn is gekruid met de smaken van de omgeving.
Een-twee is het kunstenaarsduo dat bestaat uit Gustave Demoen en Janes Zeghers, beiden opgeleid als beeldend kunstenaars. Ze leerden elkaar kennen binnen de experimentele schoot van het a-i-e-o-u klankencollectief waar ze jarenlang een centrale rol op zich namen. Ze maken beeldend werk, organiseren en cureren en zien geen onderscheid in waarde tussen deze drie praktijken. Steeds werken ze toe naar een evenementieel of performatief moment waarop ze connectie zoeken met elkaar en hun omgeving. Het kunstwerk is steeds een verzameling en toont zich in verschillende vormen: een constructie, een smaak, een beeld, een ervaring, een film, een interactie, …
Futurefarmers is een internationale werkgroep van kunstenaars, architecten, computerprogrammeurs, boeren, schrijvers en antropologen die zich vastbijten in thema’s als de commons, hi/low tech perspectieven en een kritische blik op de instrumenten die we creëren. Voor Kunst & Zwalm 2025 bestaat Futurefarmers uit Amy Franceschini, Mose Lein en Oscar Van Geertruyden. Samen creëren ze Between the Village, A Pond, een werk dat zich baseert op verhalen, fabels en feiten: een verhaal over de vijver naast het startpunt van de kunstroute: Klein Zwitserland. Samen met buurtbewoners verbinden ze watermassa's om een verhaal te bouwen over een dorp dat onder de vijver leeft.
Er is een vijver in het centrum van een klein dorp. De herkomst is onbekend. De dorpsmolenaar zegt dat er een meteoriet is gevallen. Ze zegt dat er eeuwenlang een eindeloos vuur brandde tot de regen van 100 jaar. Van tijd tot tijd zijn er nog steeds sporen van rook en de lokale bevolking weet zeker dat er iemand woont onder wat nu een vijver is. De dorpskleermaker is een amateur natuurkundige die op oneven uren stenen over de vijver laat kaatsen om hun superstringtheorie, waarin ze geloven dat dit 10-dimensionale universum bewoond wordt door kleine snaartjes, te bewijzen.De dorpssmid denkt dat de vijver in verbinding staat met een tunnel die door lava is gemaakt naar een ver meer of een zee. En de naburige barman maakt zich niet echt zorgen over het mysterie van de vijver, maar geniet van de verhalen die de mensen in zijn kroeg vertellen. - Futurefarmers
Life
Rivers flow to sea
Seas flow to rivers
Veins flow to rivers
Veins flow to seas
Seas flow to trees
Rivers flow to trees
Trees flow to veins
Veins flow to sea
H. Vermeulen 2025/60
Leven
Rivieren vloeien naar zee
Zeeën vloeien naar rivieren
Aders vloeien naar rivieren
Aders vloeien naar zee
Zeeën vloeien naar bomen
Rivieren vloeien naar bomen
Bomen vloeien naar aders
Aders vloeien naar zee
Beeldend kunstenaar Hendrik Vermeulen woont en werkt in Asper, vlakbij Zwalm. Daar zoekt hij naar tekens in het landschap: een meander, een grondverzakking, de glooiing van een heuvel. Dat romantische landschap plaatst hij tegenover de menselijke ingrepen die ons omringen. Hij zet er zijn veldstation op, een rudimentaire schuilplaats, en begint ter plekke te verzamelen, tekenen, schilderen, schrijven en filmen. Die waarnemingen vormen dan weer de basis voor sculpturen, performances en in situ-werk. Voor Kunst & Zwalm 2025 bouwde Hendrik Vermeulen een veldstation langs de oever van de Zwalmrivier. Dit zal aanleiding geven tot Weerwerk, een lange fries voor de Zwalmbeekhoeve.
De in Brussel gevestigde Palestijnse kunstenaar Ismail Matar belichaamt met kalligrafie, schilderkunst en muurschilderingen symbolen van hoop. Tijdens zijn verblijf in Gaza vond hij de muren van vluchtelingenkampen als canvas voor zijn artistieke expressie. De muren boden een authentiek platform om de strijd van zijn gemeenschap uit te drukken. Ismail wil met zijn werk niet alleen politieke statements maken, maar ook universele waarden als hoop, vrijheid en dromen benadrukken. Hij beschouwt kunst als een universele taal die in staat is om barrières te overstijgen en streeft ernaar om met een divers publiek te communiceren.
Op Kunst & Zwalm 2025 presenteert Mater het nieuwe werk Ashes of Us
Wij zijn als de feniks - nee, wij zijn de feniks zelf.
We zijn geen metafoor, maar een levende waarheid - de ziel van een volk dat weigert te sterven.
Een legende herboren uit het puin, herrezen uit het hart van de duisternis, onder de ruïnes van huizen en uit de restanten van gestolen dromen.
In het aanzicht van overweldigend onrecht - waar onschuldige levens worden gedood, land wordt afgenomen en dromen worden vermorzeld, uit de grijsheid en as die Gaza nu bedekken en uit het kleurloze stof van de verwoesting, komt deze sculptuur tevoorschijn als een visuele belichaming van hoop.
— Ismail Matar
Bringer of life - About corn is een artistiek onderzoek over de maïsplant. Julie vroeg zich af waarom de plant zoveel plaats opvult in het rurale landschap, terwijl een emotionele of culturele connectie lijkt te ontbreken. Wat vertelt een plant ons als we aandachtig en nieuwsgierig zijn? Terwijl ze zelf maïs zaaide en verzorgde, ging Julie opzoek naar de verhalen die schuilgaan achter maïs. Het zijn verhalen gaande van een verloren band met boeren, voedsel en natuur, tot verwaarloosde geschiedenis en klimaat vernietiging. Welke verhalen willen we blijven delen?
Julie Van Kerckhoven (zij/haar) is beeldend kunstenaar, tuinier en herborist. Ze woont en werkt in Brussel. Via fotografie engageert ze zich in haar directe omgeving. Julie’s werk is steeds veranderend naargelang de praktische en fysieke relatie die ze aangaat met de grond en de levende wereld rondom haar. Het is een process van in- en uitzoomen, waarbij haar camera functioneert als een caretaker, een vriend, een helpende hand. De context, ervaring of geschiedenis van niet-private ruimtes liggen vaak aan in de kern van Julie’s werk. De laatste jaren werkt ze in en rond de werelden van ecologie en landbouw en incorporeert deze in haar artistieke praktijk.
Ze is deel van ‘collectief het z.a.t’, kunstenaarsduo ‘My friend’s house’ en werkt op
een community supported bioboerderij Perkuus in Anderlecht, Brussel.
Léonard Pongo is fotograaf en filmmaker en woont in België en de DR Congo. In zijn werk verwerkt hij fotografie, bewegend beeld, textiel en verschillende druktechnieken in installaties in situ. Zijn artistieke praktijk onderzoekt hoe cultuur voortkomt uit het land door middel van ‘gesprekken’ met de Congolese omgeving.
In Primordial Earth, een mixed-media-installatie die zich aan elke presentatiecontext aanpast, wordt het land gezien als een bewust, autonoom personage en inspiratiebron met een eigen wil en kracht, wat resulteert in een eigenaardig universum dat zich zowel binnen als buiten de realiteit lijkt te bevinden. Hier spreekt de natuur zonder nood aan vertaling. Het werk biedt een meeslepende blik op het land, geïnspireerd door zijn tradities, en ziet het de prachtige en diverse omgeving niet alleen als de oorsprong van het bewustzijn, maar ook als inspiratiebron voor het begrijpen, afbeelden en verbeelden van onze relatie tot de planeet. Films, prints en sluiers creëren een gelaagde realiteit waarin begrip ontstaat door het zintuiglijke en reflecteren over de wisselwerking tussen land, traditie en collectief bewustzijn.
Unknown Network is een werk van transdisciplinaire kunstenaar Maïly Beyrens Xu (die/hun) en de leerlingen van de 3de graad van basisschool Het Groene Lilare. Samen onderzoeken ze hoe planten, mensen en technologie allemaal verbonden zijn via zichtbare en onzichtbare netwerken. Het resultaat is een installatie waarin een klanklandschap en experimentele fotografische processen samenkomen. Dit doen ze via gezamenlijke giga brainstormsessies, collectieve luisterwandelingen maar ook door gewoon vrij te dwalen in hun omgeving om deze met nieuwe ogen en oren te ontdekken.
Grond lijkt stil, maar onder het oppervlak schuilt een levendig netwerk: wortels, schimmeldraden en insectengangen die kunnen voelen en met elkaar in contact staan. En onder het asfalt? Toiletbuizen, internetkabels, mollenpijpen, mierennesten? Waar leiden al die vertakkingen naartoe? Kunnen wij nieuwe netwerken uitvinden? Is dit ook hoe het internet in elkaar zit? En hoe menselijke connecties zich vormen?
— Maïly Beyrens Xu
Hoe is het om te leven in en rond de Zwalm? Welke planten en vissen vonden hier een thuis en wat is zeldzaam maar komt gelukkig nog steeds voor? Het artist-run collectief Myvillages gaat een glimp van de biodiversiteit van dit stukje levend groen in beeld brengen. Daarvoor tekenen ze de fauna en flora van Zwalm en gebruiken dit als basis om tattoos te ontwerpen. Hun mobiel Tattoo Station Zwalm staat her en der langs de kunstroute, want ze zitten de bezoekers graag dicht op de huid. En ja, ze gaan ook echte tattoos aanbieden aan een ieder die verzot is geraakt op de tijdelijke plaatjes.
Myvillages werd in 2003 opgericht als artist-run collectief om de culturele dominantie van het stedelijke ter discussie te stellen door aandacht te besteden aan het rurale. Ze verbinden gemeenschappen, individuen en plekken via de niet-nationale en trans-lokale identiteit van "het rurale", wat kan verwijzen naar een mindset, een bepaalde praktijk of een gedeelde identiteit. Voor Kunst & Zwalm 2025 bestaat Myvillages uit kunstenaars Ida Bomm, Niel de Vries, Jaron Vandevelde en Wapke Feenstra.
De internationaal gevierde kunstenaar en filmmaker Pınar Öğrenci (1973, Turkije) woont en werkt in Berlijn. Ontheemding, migratie, overleven en verzet zijn de hoekstenen van haar films en installaties. Via een dekoloniale en feministische lezing analyseert ze alledaagse praktijken en menselijke verhalen die de actoren van gedwongen migratie volgen. Het is een noodzakelijk antwoord op een collectief verleden dat al te vaak wordt vergeten, en spoort het publiek aan om zich een toekomst voor te stellen die gebaseerd is op rechtvaardigheid, gelijkheid en collectieve genezing.
Op Kunst & Zwalm toont Öğrenci het videowerk Resisting Forest. Hierin volgen we het rurale protest in Turkije tegen de thermische centrale in Gerze en de hydro-elektrische centrale in het dorp Aslandere. In beide plekken stonden plattelandsvrouwen op tegen de staatsveiligheidstroepen met niets meer dan houten stokken. Na twee jaar slaagden ze erin om de verdere ontwikkeling van de bouwprojecten in hun omgeving tegen te houden. Een werk dat ons uitnodigt om getuige te zijn van de rijke, veelzijdige lagen van overleving, verzet en veerkracht.
Seasonal Neighbours is een divers collectief van kunstenaars, ontwerpers, koks, schrijvers en architecten. In verschillende constellaties onderzoeken ze de voortdurende materiële en sociale transformaties van het plattelandsleven door aandacht te besteden aan landbouwpraktijken, de voedselketen, het klimaat en migratie voor seizoensarbeid.
Voor Kunst & Zwalm richtten ze hun aandacht op de dieren die in de regio leven - de zichtbare en de onzichtbare. Ze observeren welke dieren vrij rondlopen en waar hun toegang beperkt is, en in gesprek met de inwoners van Zwalm - zij die leven met of van boerderijdieren - ontdekten ze een reeks redenen achter deze grenzen. Van hygiënevoorschriften tot bescherming tegen roofdieren, de motivaties zijn gevarieerd en elk trekt een eigen lijn over het land. Op basis van de manier waarop dieren hun aanwezigheid kenbaar maken, door sporen achter te laten of geluiden te maken, creëren ze ruimtelijke interventies die verschillende vormen van toegang tot het land ensceneren. Zo onthullen ze ons met Wandering sheep / Pig’s field iets over datgene wat afwezig en onzichtbaar is.
Metaspora van The Post Collective onderzoekt hoe mensen met verschillende migratieachtergronden zich verbinden met het land en hun recht op floreren opeisen ver van hun thuisland. Voor Kunst en Zwalm ‘25 ontwikkelen Anna Housiada, Mirra Markhaëva en Elli Vassalou een project dat zich richt op de reis van tarwe, in samenwerking met de lokale watermolenaars van de prekoloniale IJzerkotmolen (daterend uit 1412) aan de Zwalm. Door duurzame en ambachtelijke praktijken eigen aan het land te combineren met die van de kunstenaars, daagt het werk koloniale en kapitalistische relaties met de grond uit en biedt het een intersectioneel perspectief op ecologie, vormen van samenzijn en rituelen. Als voorbereiding op het werk dat ze zullen presenteren op de route organiseerde The Post Collective reeds enkele bijzondere bijeenkomsten in Zwalm rond feestdagen uit verschillende culturen en hun relatie tot tarwe.
The Post Collective (2018, BE) is een autonoom platform voor co-creatie, co-leren en cultureel activisme. Het is geïnitieerd door Marcus Bergner, Sawsan Maher, Mirra Markhaëva en Elli Vassalou; kunstenaars, activisten en onderzoekers met verschillende middelen en toegang tot artistieke productie en onderwijs vanwege hun wettelijke status. Het introduceert een waaier aan artistieke werkmogelijkheden en biedt een gemeenschappelijke omgeving voor hun leden en verwanten. The Post Collective ontwikkelt samenwerkingsverbanden met andere kunstenaars en instellingen in België en uit verschillende diaspora's. Het lopende project Metaspora werd ontwikkeld in samenwerking met kunstenaar Anna Housiada.
De vzw Vrienden van de Zwalmse Dorpen is een open collectief dat ijvert voor een kwaliteitsvolle omgang met erfgoed en ontwikkeling in Zwalm. Soms ernstig, soms ludiek en artistiek, gaan ze de dialoog aan met medeburgers en bestuur.
Tijdens Kunst & Zwalm reflecteren ze over de toekomst van publieke (overheids)gronden. Ook in Zwalm hebben verschillende overheden immers heel wat eigendommen. Als bron van inkomsten worden deze publieke gronden in sneltempo verkocht en verkaveld; een marktlogica die voorbij gaat aan hun vaak eeuwenlange collectieve waardering. Met de installatie Geotine nemen ze dit thema letterlijk én figuurlijk onder het mes. De geo in geotine verwijst naar de grond onder onze voeten – zichtbaar en gewaardeerd in haar openheid.
De geotine – een guillotine met een open venster op het achterliggende landschap – laat het mes vallen. Wat rest is een onthoofd zicht: open ruimte wordt gesloten, zichtlijnen verdwijnen, collectieve grond wordt privébezit. Een confronterend beeld van hoe publiek landschap geruisloos verdwijnt – tot de grond toe.
— Vrienden van de Zwalmse Dorpen
Dumpling workshop met Metaspora
Tijdens de dumpling-workshop van Metaspora leerden we buuz maken - traditionele Buryat-Mongolische dumplings die tijdens vieringen geserveerd worden. We stroopten onze mouwen op, kneedden, vormden en praatten over onze herinneringen van eten, de gebruiken die we delen en hun relatie tot culturele identiteit.
25 januari 2025, Klein Zwitserland
Een avond met Seasonal Neighbours | film, gesprek, ritueel
Kunstcollectief Seasonal Neighbours werkt voor Kunst & Zwalm ‘25 aan een project getiteld “Het compost en het nest”. Daarbij gaan ze aan de slag met de vraag wat het betekent elkaars plekken te bewonen; samen met mensen, dieren, planten en alles daartussenin. Tijdens deze avond nemen ze je in woord, beeld, en acties mee in dit thema
5 juni 2025 - van 19u tot 22u, verzamelen aan Klein Zwitserland
Taal: Nederlands en Engels
7 juni 2025 Rituele herdenking en kookworkshop
Ψυχοσάββατο (PSIHOSAVATO) Zaterdag van zielen
The Post Collective’s ‘Metaspora’ is een van de projecten van Kunst & Zwalm ‘25. Daarvoor organiseren ze kookworkshops die te maken hebben met verschillende culturele rituelen, in samenwerking met de Ijzerkotmolen.
Op 7 juni leren we kolyva bereiden, een ritueel gerecht gemaakt van tarwe, honing, noten en gedroogd fruit. Het is geworteld in Oosters-orthodoxe tradities en wordt bereid voor Psihosavato, een moment gewijd aan het herdenken van de overledenen. Samen onderzoeken we manieren om degenen die ons zijn voorgegaan te eren.
7 juni 2025 - 16h00 > 19h00 -- Klein Zwitserland, Galerijpad 3 in Zwalm
Prijs: 10 euro, maaltijd inbegrepen
Taal: Nederlands en Engels
Workshop Agripunctuur
Kunstenaars Sarah van Lamsweerde en Esther Mugambi werken voor Kunst & Zwalm ‘25 aan een project getiteld “Sore Spot Songs”. In de workshop benoemen we samen plekken in onze omgeving waar iets pijnlijks is gebeurd. Dat kan iets groots zijn, zoals een auto-ongeluk, maar ook iets kleins dat toch blijvende sporen achterlaat. Samen gaan we aan de slag met deze verhalen.
Verwacht tijdens deze workshop iets te ontdekken over de Zwalmstreek, over elkaar en over de helende kracht van planten en liederen.
21 juni 2025, Het Groene Lilare, Latemdreef 77, 9630 Zwalm
Taal: Nederlands en Engels
Muzikaal avondprogramma met YLÏAM en Het Dikkoor
De eerste dag van de route werd feestelijk afgesloten met een bijzondere muzikale avond met YLÏAM en Het Dikkoor uit Dikkele.
Onder de naam YLÏAM brengt Maïly Beyrens Xu (die/hun) een live concert dat voortkomt uit een reeks workshops die hen voerde met de leerlingen van basisschool Het Groene Lilare in Zwalm. Samen onderzochten ze hoe planten, mensen en technologie verbonden zijn via zichtbare en onzichtbare netwerken. Op basis van hun ontmoetingen maakte Maïly de installatie Unknown Network, die te zien is op de route. Op 30 augustus verweeft YLÏAM de stemmen en zelfgeschreven nummers van de kinderen in een sonisch landschap; een live interpretatie van hun gezamenlijke zoektocht.
Ook het Dikkelse dorpskoor Het Dikkoor laat zich horen.. Dat doen ze met eigen repertoire, maar ook met een lied dat werd geschreven door het collectief Agripuncture. Voor hun project Sore Spot Songs brachten zij de pijnpunten in de Zwalmstreek in kaart samen met dorpsbewoners. Van deze ervaringen maakten ze een lied dat deze avond eenmalig vertolkt wordt door Het Dikkoor. Een première die je niet wil missen!
30 augustus 2025 vanaf 18u - Klein Zwitserland, Galerijpad 3, Zwalm
OHT — Office for a Human Theatre |Boekpresentatie: A Nomadic Book
In het hart van de Italiaanse Alpen, zo’n 2000 meter boven de zeespiegel, komt elke zomer een diverse groep samen: kunstenaars, wetenschappers, denkers en doeners. Ze nemen deel aan de Nomadic School, een alternatieve leerplek die grenzen tussen disciplines opheft en inzet op horizontaal leren, wederzijdse inspiratie en pedagogische vrijheid.
De publicatie A Nomadic Book is geboren uit deze context: een levend document dat de werkwijze van de Nomadic School weerspiegelt en verdiept. Het boek onderzoekt hoe kunstpraktijken gevormd worden door de bergen — als landschap, als idee, als levende materie. Het brengt stemmen samen uit de podiumkunsten, architectuur, ecologie, geologie, geluidskunst, dramaturgie, beeldende en literaire kunsten, en antropologie.
31 augustus 2025 om 16u - Klein Zwitserland, Galerijpad 3, Zwalm.
Ten Gronde: Films en gesprekken over grond
Elke zondag om 13u troffen we elkaar voor een gesprek over (Zwalmse) grond, ingeleid door een kortfilm, waarna we het gesprek op gang trekken met lokale experts.
Ten Gronde (1) - Van publieke grond naar gemeengoed? Collectieve gronden verdienen collectieve aandacht
De vzw Vrienden van de Zwalmse Dorpen is een open collectief dat ijvert voor een kwalitatieve omgang met erfgoed en ontwikkeling in Zwalm. Soms serieus, evenzeer ludiek en artistiek gaan ze de dialoog aan met medeburgers en bestuur.
Tijdens Kunst & Zwalm willen ze met een installatie en debat samen reflecteren over de toekomst van publieke (overheids)gronden. Ook in Zwalm hebben verschillende overheden (zoals de gemeente Zwalm, maar ook buurgemeentes, provincie, Vlaamse overheid) heel wat eigendommen. Dit zowel in dorpskernen als in natuur- en landbouwgebied. Als (eenmalige) bron van inkomsten worden deze publieke gronden in sneltempo verkocht en verkaveld. Een marktlogica die voorbijgaat aan de vaak eeuwenlange collectieve waardering die ze herbergen. Gelukkig wordt het debat over de strategische waarde van deze gronden voor de landschappelijke beleving, voedselproductie, biodiversiteit, en klimaatrobuustheid ook steeds meer gevoerd. Maar alle inspiratie is welkom!
Vandaar hun vraag aan de inwoners van Zwalm: Aan welke duurzame collectieve toekomst van deze plekken denk jij? Wat is je droom of nachtmerrie voor deze plekken?
Als vzw brengen ze graag enkele gronden in overheidseigendom onder de aandacht. Gronden die als onbebouwde percelen mee het Zwalmse landschap bepalen, en die onze collectieve aandacht meer dan waard zijn.
Het gesprek wordt ingeleid door de kortfilm underneath it flickers van lau persijn.
Taal: Nederlands
Ten Gronde (2) - Seeds in their Pockets: Carrying Resistance Between Ground, Seeds and Hands.
The Post Collective’s Metaspora (Mirra Markhaëva, Elli Vassalou, Anna Housiada) invites the millers of Ijzerkotmolen (Jochen Delbeke & Emmanuel Meersschaut), alongside artist and chef Asli Hatipoğlu and filmmaker Dhiaa Biya, for a public discussion.
Growing through Biya’s film What Else Grows on the Palm of Your Hand? (2023), the gathering opens up a broader conversation about carrying seeds, recipes, crafts, and memory through the gestures of the hands — as tools of resistance and hope for both local and displaced cultures. It aims to weave together personal and political narratives through the lens of traditional agriculture and milling, as well as domestic and artistic practices.
Can artisanal practices become a space for cross-cultural solidarity, mutual flourishing and survival, and transgenerational care between humans and non-humans? How can we resist their commodification and ensure they remain accessible to all, transcending barriers of race, class, and legal status?
Taal: Engels
Ten Gronde (3) - Over de manier waarop we aan landbouw doen en wat dit zegt over onze tijd.
Op zondag 14 september gaan we Het Groene Lilare in gesprek over het hete hangijzer ‘landbouw’. De moderne boer krijgt heel wat op zijn bord: stikstofakkoorden, Europese regelgeving, investeren om te overleven, de klimaatcrisis… De boerenprotesten van de afgelopen jaren leken dan ook op veel begrip te kunnen rekenen bij de brede bevolking. Tegelijk moeten we ons de vraag stellen hoe duurzaam dit landbouwmodel is. Welke alternatieven kunnen we bedenken? Hierover gaan we in gesprek met theatermaker Martha Balthazar, die met Boerenpsalm een voorstelling over het thema maakte, Zwalmse Schepen van Landbouw Tom Van Canneyt en oprichter bioboerderij Ourobouros Karel Houdmont.
Het gesprek wordt ingeleid door de kortfilm L'avenir le dira van Pierre Creton.
Taal: Nederlands
The Post Collective | Metasporische Godinnen: Van Ma tot Moeder Maria
Processie,Zegening van de velden, Gedeelde maaltijd
Metaspora van The Post Collective onderzoekt hoe mensen met verschillende migratieachtergronden zich verbinden met het land en hun recht op floreren opeisen ver van hun thuisland. Voor Kunst en Zwalm ‘25 ontwikkelden Anna Housiada, Mirra Markhaëva en Elli Vassalou een project dat zich richt op de reis van tarwe.
In de geschiedenis van religies reiken sporen van Moeder Aarde-verering terug tot in de prehistorie. Op 6 september nodigen ze je uit voor een processie waar de lokale Maria van de Zeven Smarten, de Maria van het Eerste Zaad en Buryat sjamanistische en boeddhistische rituelen samenkomen. Wandel mee, verbind je met het lichaam van Zwalm (de elementen, planten, dieren en mensen), en zegen de grond voor het nieuwe zaaisseizoen, terwijl we vrijheid en vruchtbaarheid wensen voor het land en zijn bewoners.
6 september van 14u tot 17u, Onze-Lieve-Vrouw kapel ter hoogte van Langemunte 5, Zwalm.
A poetic and political exploration of wheat’s journey, connecting diasporic rituals with local milling traditions to challenge colonial relationships to land.
Workshop Kunstwerkt | Veldwerk, wandelschoenen en schetsboeken
Op zoek naar inspiratie buiten de muren van je atelier, werkkamer of academie? Dan nodigen we je graag uit voor wat artistiek veldwerk. Onder de noemer Veldwerk organiseert Kunstwerkt sessies waarop we samen ons blikveld verruimen en onbekend terrein opzoeken. Tijdens Kunst & Zwalm trekken we onze wandelschoenen aan voor een wandeling door de Zwalmstreek. Onderweg leggen we onze indrukken vast in ons schetsboek. Nintya Vanhove is kunstenares en bedreven in wandelend tekenen. Ze stapt mee en deelt tips. Nadien is er tijd om ervaringen uit te wisselen.
13 september 14u > 17u, vertrekpunt in Klein Zwitserland
Martha Balthazar, Barbara T’Jonck, Mats Vandroogenbroeck en Jana De Kockere | Theatervoorstelling Boerenpsalm
13 september om 17u, 14 september om 15u
Duur voorstelling: 1 uur
Grootveldweg, 9630 Zwalm (coördinaten: 50.88068, 3.71239)
Dit jaar maken we voor het eerst ook plaats voor theater op Kunst & Zwalm! De voorstelling ‘Boerenpsalm’ is een beurtzang, een compositie van stemmen uit de landbouwsector. Aan een lange tafel vinden gesprekken plaats tussen landbouwers en beleidsmakers, theatermakers en zaden-veredelaars.
Er wordt druk naar elkaar gewezen en gesproken over een sector die het steeds benauwder krijgt, tussen eeuwige groei en de grenzen van de aarde.
Martha Balthazar trok naar buiten op zoek naar de ploegende mens, de bio-controleur, de minister van landbouw, de erfenis van Cyriel Buysse en de geschiedenis van de honger. Samen met Mats Vandroogenbroeck, Barbara T’Jonck en Jana De Kockere doorploegde ze dertig uren aan interviews.
Ze componeren deze stemmen tot een nieuw verhaal, een modern boerendrama.
Credits
Een voorstelling van Martha Balthazar
Met en door: Barbara T’Jonck & Mats Vandroogenbroeck
Dramaturgie: Jana De Kockere
Mentor: Thomas Bellinck
Met de stemmen van: Els, Marc, Roeland, Hanne, Phillipe, Wouter, Raf, Kinshuk, Greet, Elke, Annelies, Plukrijp, Senne, Louis, Hilde, Freek, Ellen, Vanessa, Myriam
Met dank aan: De Goedinge, De School van Gaasbeek, de Centrale & Ultima Vez
Met veel dank aan: Frederik Leroy, Simon de Winne, Bardia Mohammad, Lars Kwakkenbos, Lieve Blancquaert, Nic Balthazar, Cesar Vromman, Vesara Molla & Bettie Smets
Workshop voor kinderen | DRUK KUNST!
Elke zondag, 31/08, 07/09 en 14/09, telkens van 15u tot 17u
In de school Het Groene Lilare, Latemdreef 77, 9630 Sint-Maria-Latem
Voor kinderen vanaf 6 jaar – samen met een volwassene
Hou je van stempelen en creatief experiment? Kom dan naar het drukatelier en ontdek hoe je met een echte letterpress je eigen kaartje of poster kan drukken!
Al eeuwenlang worden boeken, posters en kaarten gedrukt met bijzondere technieken. Eén van de oudste én mooiste is de letterpress – een druktechniek waarbij je écht de letters in het papier voelt. In samenwerking met het ambachtelijke drukatelier Atelier V.V. duiken we samen met kinderen en (groot)ouders in deze bijzondere kunstvorm. Je kiest je woorden, zet de letters klaar, en drukt jouw unieke werk op papier.
Geen ervaring nodig, enkel zin om te maken!
